Kwestie związane z przeszkoleniem pracowników pod kątem bezpieczeństwa pożarowego zostały już poruszone na łamach „Facility Managera” w tekście dotyczącym kwalifikacji osób wykonujących czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Bardzo solidnym i konkretnym materiałem pomocniczym jest tu ppoż..
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 6 właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu, zapewniając ich ochronę przeciwpożarową, jest obowiązany zapoznać pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. Czytając wprost art. 4 ust. 1 ppoż., można dojść do wniosku, że właściciel budynku ma obowiązek zapoznania pracowników ze wszelkimi przepisami przeciwpożarowymi, jakie obowiązują. Jest to oczywiście nonsens, choć zdarzają się osoby, które uznają to stwierdzenie za fakt. W końcu przepis nie wyznacza zakresu szkoleń. Z drugiej strony, nie można też powiedzieć, że półgodzinne szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy jest wystarczające. Wręcz przeciwnie. Jest zdecydowanie zbyt krótkie. W dodatku nie każdy inspektor BHP ma kwalifikacje do wykonywania czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Jak zatem można wybrnąć z tej sytuacji?

Według wzoru
Wśród obowiązujących na terenie naszego kraju aktów normatywnych jest tylko jeden, w którym szczegółowo traktuje się szkolenia z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Jest to rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 1 grudnia 2008 r. w sprawie zabezpieczania zbiorów w muzeach przed pożarami, kradzieżami i innymi niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utratą muzealiów oraz sposobów przygotowania zbiorów do ewakuacji w razie powstania zagrożenia (Dz. U. Nr 229, poz. 1528), zwane dalej KULT. Ustanowione w nim przepisy nie tylko określają czas godzinowy szkoleń z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Znajdziemy tam również rodzaje szkoleń oraz ich zakresy tematyczne. Oczywiście, przepisy te obowiązują w odniesieniu do pracowników obiektów muzealnych i muzeów, dlatego nie mogą stanowić podstawy prawnej do decyzji nakazujących ich spełnienie w obiektach innego rodzaju. Zorientujemy się jednak, że ogólne wymagania dyrektywy, k.p., ppoż. i OCHR zmuszają nas do podjęcia bardzo konkretnych, udokumentowanych działań. Wzorce zawarte w rozporządzeniu muzealnym zwalniają nas z konieczności zastanawiania się, jak rozwiązać problemy szkoleń i jak zrealizować w sposób niebudzący niczyich wątpliwości niewinnie brzmiący, tytułowy obowiązek.


Żądanie dyrektywy
Dyrektywa Rady Europy z 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (zwana dalej dyrektywą) nakłada na pracodawców kilka obowiązków z zakresu bezpieczeństwa pożarowego.

Art. 7
1. (…) pracodawca powinien wyznaczyć jednego lub kilku pracowników celem zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony i zapobiegania zagrożeniom podczas pracy w ramach przedsiębiorstwa i/lub zakładu.
3. Jeśli tego rodzaju środki ochronne i zapobiegawcze nie mogą być organizowane wskutek braku odpowiednio kompetentnego personelu w przedsiębiorstwie i/lub zakładzie, to pracodawca powinien wówczas sporządzić listę odpowiednich osób kompetentnych z zewnątrz (odpowiednik usług świadczonych z zewnątrz).
5. We wszystkich wypadkach (…) liczba wyznaczonych pracowników oraz poinstruowany personel, świadczący usługi z zewnątrz, powinna być wystarczająca, celem spełnienia wymagań organizacyjnych, odnoszących się do przedsięwzięć ochronnych i zapobiegawczych, zważywszy wielkość przedsiębiorstwa i/lub firmy oraz zagrożenia, na które narażeni są pracownicy (…).

Co kryje się pod określeniem „jeden lub kilku pracowników celem zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony (…)”? Nic innego jak zapewnienie odpowiedniej obsługi przez odpowiednio wykwalifikowane osoby z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej. Nie będziemy się jednak dalej zajmować BHP, pozostawiając to specjalistom. Natomiast w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej osoby o odpowiednich kwalifikacjach omówiono szczegółowo w jednym z poprzednich artykułów. Z art. 7 dyrektywy wynika ponadto, że pracodawca ma zapewnić pracownikom odpowiedni stopień ochrony, co jest realizowane przez systematycznie omawiany art. 4 ppoż. W skład tego wchodzą również szkolenia z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Art. 8
1. Pracodawca powinien:
- przedsięwziąć odpowiednie środki celem zapewnienia pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, możliwości zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników, stosownie do rodzaju prowadzonej działalności i wielkości przedsiębiorstwa i/lub firmy,
- zapewnić niezbędny kontakt z zewnętrznymi zespołami świadczącymi usługi (…) czynności ratowniczych i zwalczania pożarów.

Artykuł 8 dyrektywy dotyczy zapewnienia przez pracodawcę odpowiednich środków do zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników, stosownie do rodzaju prowadzonej działalności i wielkości przedsiębiorstwa. Nie jest to automatyczny obowiązek posiadania własnej straży pożarnej przez najmniejszy podmiot gospodarczy. W pkt 2 jest bowiem wskazówka, że należy zapewnić niezbędny kontakt z zewnętrznymi zespołami świadczącymi usługi w zakresie czynności ratowniczych i zwalczania pożarów. Można więc wyciągnąć wniosek, że personel należy tak przeszkolić, aby umiał się odpowiednio zachować w wypadku pożaru w zakresie:
• unikania zagrożeń pożarowych (z art. 7 ust. 1 dyrektywy – zapobieganie pożarom),
• alarmowania na wypadek zagrożenia (umiejętność wszczęcia alarmu, kontakt alarmowy z podmiotami zewnętrznymi),
• podjęcia akcji gaśniczej (gaszenie przy pomocy gaśnic i urządzeń przeciwpożarowych, kontakt informacyjny z przybyłymi jednostkami ratowniczymi),
• udzielenia pierwszej pomocy poszkodowanym (szkolenie BHP),
• ewakuowania siebie, innych osób będących w strefie zagrożenia (odpowiednia reakcja na alarm pożarowy, odpowiednia reakcja na zadziałanie urządzeń przeciwpożarowych, reakcja na wskazania personelu jednostek ratowniczych).
Taki zakres szkolenia pokrywa się z zakresem szkolenia pracowników muzealnych. Na gruncie prawa polskiego dyrektywę uwzględniono w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (zwanej dalej k.p.). Na jej podstawie wymagania z zakresu ochrony przeciwpożarowej wyglądają następująco:

Art. 2071.1. Pracodawca jest obowiązany przekazywać pracownikom informacje o:
1) zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy (…), w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników;
2) działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń (…);
3) pracownikach wyznaczonych do:
a) udzielania pierwszej pomocy,
b) wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników.

Widać więc wyraźnie, że obowiązkiem pracodawcy jest przekazanie odpowiednich informacji pracownikom. Mamy tu znów bardzo dużą zbieżność z tematyką szkolenia dotyczącą pracowników muzealnych. Pośrednio z k.p. wynika, że nie wszyscy pracownicy w zakładzie mają wykonywać te same obowiązki w zakresie biernej i czynnej ochrony przeciwpożarowej. Nawet bez znajomości wskazań dyrektywy na gruncie k.p. można przy tym zauważyć, że kwestii szkolenia z zakresu ochrony przeciwpożarowej nie da się gruntownie omówić w czasie 1 godziny lekcyjnej. Idealne będzie zastosowanie szkolenia wstępnego, podstawowego, specjalistycznego, a potem – uzupełniających.

Paweł Rochala

Cały artykuł dostępny w Facility Manager nr 46/2010